Энэ ном санхүүгийн тайлангийн аудитын шаардлагыг нэг цогц үйл ажиллагаа болгон ойлгоход зориулагдсан. Аудитын гол ажил нь дансны тоог тулгах төдий биш. Хэрэглэгчийн шийдвэрт нөлөөлөх буруу илэрхийлэл хаана гарч болохыг тодорхойлж, түүнийг шалгах нотолгоо олж, үндэслэлтэй санал дүгнэлт гаргах явдал юм.
Танилцах эхийн үндсэн агуулга нь нарийн төвөгтэй бус аж ахуйн нэгжийн санхүүгийн тайлангийн аудитад зориулсан олон улсын стандарт буюу ISA for LCE юм. НТБААН гэж товчилно. Эхийн өргөн гарчигт дурдсан нягтлах ажил, бусад баталгаажуулах болон холбогдох үйлчилгээний бүх стандартыг энэ хэсэг тус бүрээр нь тайлбарладаггүй. Чанарын удирдлагын асуудлыг аудитын гэрээт ажилтай холбон авч үзнэ.
Номыг уншаад стандартын хэрэглээний хүрээг ялгах, аудитын үе шатыг холбох, эрсдэлийг батламж мэдэгдэлд буулгах, нотолгооны чанарыг үнэлэх, санал дүгнэлтийн төрлийг сонгох үндсэн чадвартай болно. Жишээ, бодлого нь суралцах зориулалттай бөгөөд стандартын заавал мөрдөх босго, бэлэн аудитын дүгнэлт биш.
Стандартын шаардлага нь нөхцөлтэй үйлчилдэг. Хураангуйг судалсны дараа бодит гэрээт ажилд холбогдох шаардлага, тайлбар, хууль эрх зүйн орчныг эхтэй нь нягтална. Аудитын шаардлагыг ойлгох мэдлэг болон тухайн ажилд хангалттай нотолгоо цуглуулах үүрэг хоёрыг ялгаж сурах нь мэргэжлийн суурь юм.
Эхлээд 1–7 дугаар сэдвээр аудитын зорилго ба хэрэглээний хүрээг ойлгоно. Дараа нь 8–22 дугаар сэдвээр нотолгоо, баримтжуулалт, чанар, гэрээ, төлөвлөлт ба эрсдэлийг судална. 23–37 дугаар сэдвээр горим гүйцэтгэх, үр дүнг үнэлэх, ажлыг дуусгах аргыг үзнэ. 38–43 дугаар сэдвээр тайлагнал ба группийн аудитыг судалж, 44–46 дугаар сэдвээр мэдлэгээ бататгана.
Аудит санхүүгийн тайланг бүх материаллаг зүйлсийн хувьд холбогдох тайлагналын үзэл баримтлалын дагуу бэлтгэсэн эсэхэд санал дүгнэлт өгнө. Ул үндэслэлтэй баталгаажуулалт нь өндөр түвшний баталгаажуулалт боловч туйлын баталгаа биш. Түүвэрлэлт, тооцоолол, нотолгооны шинж болон залиланг нуух боломж зэрэг угийн хязгаарлалтууд бий.
Гол холбоос нь хэрэглээний хүрээ → хүлээн авах → төлөвлөх → эрсдэлийг үнэлэх → хариу горим → нотолгоог үнэлэх → санал дүгнэлт → тайлагнал юм. Баримтжуулалт, чанарын удирдлага, ёс зүй болон харилцаа эдгээр бүх үе шатанд үйлчилнэ. Шинэ нотолгоо гарвал өмнөх үнэлгээ, төлөвлөгөөг өөрчилдөг тул энэ нь нэг чиглэлтэй шат биш.
Удирдлага тайлангаа бэлтгэж, шаардлагатай дотоод хяналтыг бий болгож, мэдээлэлд нэвтрэх боломж олгоно. Засаглах эрх бүхий этгээд санхүүгийн тайлагналын үйл явцыг хянана. Аудитор нотолгоонд тулгуурласан хараат бус санал дүгнэлт өгнө. Аудит хийсэн нь удирдлагыг өөрийн хариуцлагаас чөлөөлөхгүй.
НТБААН-ийн стандарт бие даасан стандарт юм. Тухайн ажлыг түүний дагуу гүйцэтгэж байгаа бол бүрэн АОУС-ын шаардлагуудыг дур мэдэн хольж нөхөхгүй. Нөхцөл нь тохирохгүй бол стандартаа өөрчлөх асуудлыг шийдвэрлэнэ.
Эхтэй холбох нь Оршил 0.1–0.16, бүлэг 1 ба 4–9.
НТБААН-ийн стандартын эхний шийдвэр нь хэрэглэх эрхтэй эсэх юм. Жижиг компани гэсэн нэр, бага орлого, цөөн ажилтан нь дангаараа хангалтгүй. Тусгай хориг, чанарын шинж, тухайн нутаг дэвсгэрийн тоон босгыг хамтад нь үнэлнэ.
Хууль тогтоомж өөр аудитын стандарт шаардсан буюу энэ стандартыг хориглосон бол хэрэглэхгүй. Биржид бүртгэлтэй аж ахуйн нэгжид хэрэглэхгүй. Олон нийтээс хадгаламж татах, олон нийтэд даатгалын үйлчилгээ үзүүлэх нь үндсэн чиг үүргийн нэг болсон байгууллагын ангилалд хориг үйлчилнэ. Тухайн нутаг дэвсгэрийн эрх бүхий байгууллагын тогтоосон нэмэлт хоригийг мөн шалгана.
Группийн аудитад бүрэлдэхүүн нэгж нь хориглосон ангилалд орсон эсэхийг нягтална. Бүрэлдэхүүн хэсгийн аудитор оролцдог группийн аудитад ерөнхийдөө хэрэглэхгүй. Зөвхөн биечлэн оролцох шаардлагатай тусгай горим, тухайлбал алслагдсан бараа материалын тооллогод байлцахад оролцоог нь хязгаарласан бол нарийн нөхцөлтэй онцгой зөвшөөрөл байж болно.
Орон нутгийн эрх бүхий байгууллага А.1 дэх бүх хоригийг хүчингүй болгох эрхгүй. А.2 нь хуульд хамаарах, биржийн болон группийн зарим хоригийг өөрчилж болохгүй гэж ялгадаг; хадгаламж, даатгал болон орон нутгийн тусгай ангиллыг зөвхөн заасан хүрээнд өөрчилж болно.
Шийдвэрийн баримт нь хориг бүрийг шалгасан үндэслэл, ашигласан зохицуулалтын эх, дүгнэлт байна.
Эхтэй холбох нь А.1–А.2.
Нарийн төвөгтэй байдал нь зөвхөн хэмжээний асуудал биш. Энгийн бизнесийн загвар, цөөн орлогын урсгал, ил тод өмчлөл, удирдлагын цөөн түвшин, төвлөрсөн санхүүгийн нэгж, ойлгомжтой мэдээллийн технологи нь тохиромжтой хэрэглээг дэмждэг шинж юм. Аль нэг шинжийг дангаар нь шийдвэр болгохгүй.
Санхүүгийн тайлагналд төвөгтэй арга, загвар, таамаглал, өгөгдөл шаарддаг тооцоолол их байвал тохиромжтой эсэхэд эргэлзэнэ. Мөн ээдрээтэй өмчлөл, үл ойлгогдох жинхэнэ өмчлөгч, олон улсын ялгаатай зохицуулалт, төвөгтэй нэгтгэл зэрэг асуудлыг хамтад нь үнэлнэ. Тайлагналд чухал шүүн тунгаалт шаардах данс, тодруулгын мөн чанар ба төвөгтэй байдлыг нийтэд нь үнэлнэ.
Дотоод аудитын ажлыг ашиглах тусгай шаардлагууд энэ стандартад ороогүй тул түүнд тулгуурлах төлөвлөгөө хэрэглээний тохиромжтой байдлыг дахин авч үзэх шалтгаан болно.
Технологийн хувьд түгээмэл программ ашигладаг, тохиргооноос бусад том өөрчлөлт хийдэггүй, нэвтрэх эрх энгийн байх нь нийтлэг шинж. Гэхдээ түгээмэл программтай гэсэн ганц үндэслэлээр мэдээллийн системийг эрсдэлгүй гэж дүгнэхгүй.
Эхэд дурдсан тав буюу түүнээс цөөн ажилтан, удирдлага, нэгж зэрэг нь чанарын шинжийг тайлбарлах жишээ. Эдгээрийг бүх улсад үйлчлэх хатуу тоон босго гэж үзэж болохгүй. Орлого, хөрөнгө, ажилтны тооны хэрэглээний босгыг орон нутгийн эрх бүхий байгууллага тогтооно.
Жишээ нь бага орлоготой ч олон шаттай эзэмшил, төвөгтэй санхүүгийн хэрэгсэлтэй компани тохирохгүй байж болно. Харин орлого өндөр байсан ч орон нутгийн босгыг хангаж, үйл ажиллагаа энгийн бол бусад шалгуураар үнэлэх боломжтой.
Эхтэй холбох нь А.3–А.4.
Гэрээ авах үед тохиромжтой гэж үзсэн шийдвэр аудитын турш хүчинтэй хэвээр эсэхийг шалгана. Эрсдэлийн үнэлгээгээр шинэ төвөгтэй байдал, өмнө нь мэдэгдээгүй өмчлөл, томоохон худалдан авалт, хязгаарлалт илэрвэл НТБААН-ийн стандартыг үргэлжлүүлэн хэрэглэх эсэхийг дахин үнэлнэ.
Тохиромжгүй болбол гэрээт ажлын нөхцөлийг өөрчилж бүрэн АОУС-аар төлөвлөж, гүйцэтгэж, тайлагнах асуудлыг шийдвэрлэнэ. Өмнө хийсэн ажлыг ашиглах эсэх, ямар нэмэлт горим хэрэгтэйг шинэ стандартын шаардлагад тулган үнэлнэ. Нэг төвөгтэй асуудлыг бүрэн АОУС-аас хуулж аваад үлдсэн ажлыг НТБААН-ийн стандартын нэрээр тайлагнах нь хэрэглээний хязгаарлалтыг шийдэх арга биш.
Стандарт олон улсын түвшинд 2025 оны 12 дугаар сарын 15 болон түүнээс хойш эхлэх тайлант үеийн аудитад хүчин төгөлдөр болно. Энэ нь аудитын тайлан гаргах өдрийн босго биш. Тухайн улс зөвшөөрсөн буюу нэвтрүүлсэн эсэхийг тусад нь тогтооно; олон улсын огноо Монгол Улсад автоматаар хэрэглэх эрх үүсгэхгүй.
Улсын секторын байгууллага ч А бүлгийн нөхцөлийг хангаж байвал хамрагдаж болно. Гэвч төсвийн сахилга, хуульд нийцэл, хөрөнгийн хамгаалалт зэрэг санхүүгийн тайлангийн аудитаас өргөн бүрэн эрхтэй байж болно. Энэ стандартыг мөрдөх нь тэдгээр нэмэлт үүргийг орлохгүй.
Эхтэй холбох нь Оршил 0.18–0.21, А бүлэг, бүлэг 6.5. Огнооны тайлбарыг IAASB-ийн анхны хэрэгжилтийн удирдамжтай тулгасан.
Аудиторын хоёр ерөнхий зорилго нь санхүүгийн тайлан бүхэлдээ материаллаг буруу илэрхийллээс ангид эсэх талаар ул үндэслэлтэй баталгаажуулалт олж авах, мөн дүгнэлтээ тайлагнаж шаардсан асуудлыг мэдээлэх юм. Шалгах хуудас бөглөсөн нь зорилгод хүрсэн гэсэн баталгаа биш.
Бүлэг бүрийн зорилтыг ашиглан гүйцэтгэсэн горим хүрэлцээтэй эсэхийг үнэлнэ. Нотолгоо дутуу бол ажлыг өргөжүүлэх, өөр горим гүйцэтгэх буюу бусад ажлаар олдсон нотолгооны хамаарлыг үнэлнэ. Зорилго биелэхгүй бол ерөнхий зорилгод үзүүлэх нөлөөг тогтоож, стандартыг өөрчлөх, санал дүгнэлтээ өөрчлөх эсвэл хууль зөвшөөрвөл ажлаас татгалзах асуудлыг шийднэ.
Ёс зүйн суурь зарчим нь шударга байдал, бодитой хандлага, мэргэжлийн ур чадвар ба хянамгай байдал, нууц хадгалалт, мэргэжлийн зан төлөв юм. Санхүүгийн тайлангийн аудитын хараат бус байдлын шаардлага үүнд нэмэгдэнэ. Холбогдох үндэсний илүү хатуу шаардлагыг мөн мөрдөнө.
Аюул заналыг илрүүлэх → үнэлэх → шийдвэрлэх гэсэн арга хэрэглэнэ. Жишээ нь аудитын үйлчлүүлэгчтэй санхүүгийн ашиг сонирхолтой байх, өөрийн бэлтгэсэн мэдээллийг өөрөө шалгах, удирдлагын дарамт нь бодитой дүгнэлтэд нөлөөлж болно. Хариу арга хэмжээ хангалтгүй бол ажлыг зүгээр үргэлжлүүлэхгүй.
Баримтжуулах зүйл нь аюул занал, зөвлөлдсөн асуудал, авсан арга хэмжээ, хараат бус байдлын дүгнэлт юм.
Эхтэй холбох нь бүлэг 1.2–1.4 ба 3.
Мэргэжлийн шүүн тунгаалт нь сургалт, мэдлэг, туршлагад тулгуурлан тодорхой нөхцөлд зохистой шийдвэр гаргах чадвар. Мэргэжлийн үл итгэх үзэл нь асуулт тавьж, нотолгоог шүүмжлэлтэй үнэлж, залилан болон алдааг илтгэж болох нөхцөлд сонор сэрэмжтэй хандах хандлага юм.
Удирдлага урьд нь шударга байсан ч тухайн үеийн мэдээллийг шалгах шаардлагыг арилгахгүй. Харин бүх баримтыг хуурамч гэж эхнээс нь үзэхийг шаардахгүй. Зөрчил, хуурамч байж болох шинж, дутуу мэдээлэл, логикгүй тайлбар гарвал нэмэлт горим гүйцэтгэнэ.
Шүүн тунгаалтын чухал цэгүүд нь материаллаг байдал, эрсдэлийн үнэлгээ, түүврийн хэмжээ, тооцооллын үндэслэл, нотолгоо хүрэлцсэн эсэх болон санал дүгнэлтийн төрөл юм. Дүгнэлтээ зөвтгөхдөө зөвхөн дэмжсэн нотолгоог сонгож, эсрэг мэдээллийг үл тоомсорлох нь үл итгэх үзэлтэй нийцэхгүй.
Жишээ нь авлага бүрэн төлөгдөнө гэсэн удирдлагын тайлбарыг харилцагчийн төлбөрийн түүх, дараах орлого, маргаан, санхүүгийн байдалтай харьцуулна. Хожмын хэсэгчилсэн төлөлт бүх үлдэгдэл нөхөгдөхийг дангаараа нотлохгүй. Зөрчил байвал үнэлгээ ба горимыг өөрчилнө.
Холбогдох шаардлагаас гажих нь онцгой нөхцөлд л боломжтой. Тухайн горим зорилгоо хангахгүй байгаа үндэслэл, орлуулсан горимоор зорилгыг хангасан нотолгоог баримтжуулна. Цаг, зардлын дарамт нь чанаргүй нотолгоонд сэтгэл ханах шалтгаан биш.
Эхтэй холбох нь бүлэг 1.4 ба 2.4.
Залилан санаатай, алдаа санаандгүй байдгаараа ялгаатай. Аудитад хамаарах залилангийн хоёр үндсэн хэлбэр нь будилаантай санхүүгийн тайлагнал ба хөрөнгийн шамшигдуулалт юм. Залиланг урьдчилан сэргийлэх, илрүүлэх үндсэн хариуцлага удирдлага болон засаглах эрх бүхий этгээдэд байна; аудитор материаллаг буруу илэрхийллийн эрсдэлд хариу өгнө.
Залиланг нуух хуйвалдаан, хуурамч баримт, удирдлага хяналтыг үл хэрэгсэх зэрэг нь илрүүлэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Сэдэл буюу дарамт, боломж, өөрийгөө зөвтгөх хандлагыг хамтад нь авч үзнэ. Ганц хүчин зүйл нь залилан гарсны нотолгоо биш.
Хуулийг хоёр өнцгөөр харна. Нэгдүгээрт, татвар зэрэг санхүүгийн тайлангийн материаллаг дүн, тодруулгад шууд нөлөөлөх заалт. Хоёрдугаарт, тусгай зөвшөөрөл зэрэг зөрчвөл үйл ажиллагаа, торгууль, өр төлбөрт нөлөөлөх бусад заалт. Аудитор хуульчийн шийдвэр гаргахгүй боловч санхүүгийн үр нөлөөг үнэлэх мэдээлэл цуглуулна.
Залилан илэрсэн буюу сэжиглэгдсэн бол зохих шатны удирдлагад тухай бүр мэдээлнэ. Удирдлага, хяналтын гол ажилтан оролцсон буюу материаллаг нөлөөтэй бол засаглах эрх бүхий этгээдтэй харилцана. Хууль хориглосон мэдээлэл, гадагш мэдээлэх тусгай үүргийг тусад нь авч үзнэ.
Удирдлага ба засаглах этгээд ижил хүн байвал давхар мэдээлэх шаардлагагүй байж болох ч бүх зохих этгээдэд мэдээлэл хүрсэн эсэхийг бататгана. Хэнтэй, хэзээ, юу хэлэлцсэнээ баримтжуулна.
Эхтэй холбох нь бүлэг 1.5–1.9, хавсралт 4.
Аудитор санал дүгнэлтээ үндэслэх хангалттай, зохистой нотолгоо олж авна. Хангалттай байдал нь тоо хэмжээ, зохистой байдал нь хамааралтай ба найдвартай гэсэн чанарын хэмжүүр юм. Эрсдэл өсөхөд илүү үнэмшилтэй нотолгоо шаардлагатай; чанаргүй баримтыг олноор авах нь чанарын дутагдлыг нөхөхгүй.
Хамааралтай гэдэг нь шалгаж буй зорилго, батламж мэдэгдэлтэй логик холбоотой байх. Оршин байгааг шалгах баримт нь иж бүрэн байдлыг заавал нотлохгүй. Найдвартай байдалд эх сурвалж, баримтын шинж, бэлтгэх ба хадгалах хяналт нөлөөлнө. Хараат бус эхээс аудитор шууд авсан бичгээрх эх баримт ерөнхийдөө илүү найдвартай боловч нөхцөлийг нь үнэлнэ.
Байгууллагын гаргасан жагсаалт, насжилтын тайлан, программын экспорт ашиглахдаа үнэн зөв, иж бүрэн, зорилгод хүрэлцэх нарийвчлалтай эсэхийг шалгана. Тухайлбал жагсаалтын нийлбэр ерөнхий дэвтэртэй тохирсон ч бүх мөрийг зөв ангилсан эсэх нь тусдаа асуудал.
Нотолгоо нь батламжийг дэмжих болон үгүйсгэх мэдээллийг хоёуланг агуулна. Эх сурвалжууд зөрвөл горимд өөрчлөлт, нэмэлт шалгалт хэрэгтэй эсэхийг тогтооно. Зөрчлийг баримтжуулж шийдвэрлэхээс өмнө дүгнэлтээ батлахгүй.
Асуулга чухал боловч дангаараа материаллаг буруу илэрхийлэлгүй эсвэл хяналт үр нөлөөтэй гэдгийг нотлоход хангалтгүй. Бичгээрх тайлбар мэдүүлэг ч бусад нотолгоог орлохгүй.
Эхтэй холбох нь бүлэг 2.1–2.3.
Горимыг нэрээр нь биш, ямар батламж мэдэгдлийг шалгаж байгаагаар нь сонгоно. Нэг горим хэд хэдэн зорилгод тусалж болох ч бүх батламжийг нэгэн зэрэг бүрэн нотлох нь ховор.
| Горим | Юу хийдэг | Гол хязгаар |
|---|---|---|
Хянан шалгалт | Баримт эсвэл биет хөрөнгийг шалгана | Биет байдал өмчлөх эрх ба үнэлгээг дангаараа нотлохгүй |
Ажиглалт | Хүний гүйцэтгэж буй үйл явцыг ажиглана | Тухайн хугацааны үйлдлийг л харуулна |
Асуулга | Мэдлэгтэй хүнээс мэдээлэл авна | Дэмжих өөр нотолгоо шаарддаг |
Тулган баталгаажуулалт | Гуравдагч этгээдээс шууд хариу авна | Хариуны үнэн бодит байдлыг үнэлнэ |
Дахин тооцоолол | Математик тооцоог шалгана | Оролтын өгөгдлийн зөв байдлыг дангаараа нотлохгүй |
Дахин гүйцэтгэл | Хяналт эсвэл горимыг бие даан давтана | Зорилго ба хамрах хугацааг зөв тогтооно |
Шинжилгээний горим | Хүлээгдсэн холбоо хамаарлыг харьцуулна | Өгөгдөл ба хүлээлт хангалттай нарийвчлалтай байх ёстой |
Шалгалтын чиглэл. Бүртгэлээс баримт, хөрөнгө рүү шалгах нь бүртгэсэн зүйл үнэхээр байгаа буюу тохиолдсоныг шалгахад тусална. Анхан баримт, бодит үйл явдлаас бүртгэл рүү мөшгөх нь бүртгэх ёстой зүйл орхигдоогүй эсэхийг шалгахад тусална.
Эхтэй холбох нь бүлэг 2.3, хавсралт 5.
Тухайн ажилд өмнө нь оролцоогүй туршлагатай аудитор гүйцэтгэсэн горим, нотолгоо, үр дүн, чухал асуудал ба шүүн тунгаалтыг ойлгохуйц баримтжуулалт бэлтгэнэ. Амаар тайлбарлах нь файл дахь хангалтгүй баримтыг орлохгүй.
Ажлын баримт нь зорилго, холбогдох батламж ба эрсдэл, ашигласан эх олонлог, сонгосон зүйлсийн ялгах шинж, горимын мөн чанар ба хугацаа, далайц, үр дүн, дүгнэлт агуулна. Хэн гүйцэтгэсэн, хэзээ дуусгасан, хэн ямар хүрээнд хэзээ нягталсныг тэмдэглэнэ.
Чухал асуудалд мэдэгдэхүйц эрсдэл, материаллаг буруу илэрхийлэл байж болох үр дүн, горим гүйцэтгэх том саад, санал дүгнэлтэд нөлөөлөх нөхцөл орно. Эцсийн дүгнэлттэй зөрчилдсөн мэдээлэл ба түүнийг хэрхэн шийдвэрлэснийг хадгална. Удирдлага болон бусадтай хийсэн чухал хэлэлцүүлгийн агуулга, оролцогч, огноог тусгана.
Практик загвар. Авлагын үнэлгээний баримтад А харилцагчийн 30 сая төгрөгийн үлдэгдэл, насжилт, дараах орлого, маргааны мэдээлэл, нөхөгдөх дүнгийн тооцоо, шаардлагатай залруулга, дүгнэлтийг холбож бичнэ. Зөвхөн шалгасан гэсэн тэмдэг нь юу шалгасан, ямар үр дүнд хүрснийг харуулахгүй.
Нэг партнер бүх ажлыг ганцаараа хийвэл байхгүй багийн хэлэлцүүлэг, чиглүүлэлтийн баримт үүсгэхгүй. Гэхдээ хөндлөнгийн туршлагатай аудитор ойлгох баримтжуулалтын шаардлага хэвээр.
Эхтэй холбох нь бүлэг 2.4.
Фирм ЧУОУС 1 буюу түүнээс дутахгүй үндэсний шаардлагын дагуу чанарын удирдлагын тогтолцоогоо хариуцна. Гэрээт ажлын чанарын хяналт шаардсан бол ЧУОУС 2-ын шаардлагыг мөн мөрдөнө. Гэрээт ажлын партнер тухайн аудитын чанарыг удирдаж, зорилгод хүрэх ерөнхий хариуцлагыг хүлээнэ. Ажлыг бусдад хуваарилсан нь энэ хариуцлагыг шилжүүлэхгүй; аудитын турш хангалттай, зохистой оролцоно.
Партнер ёс зүй, нээлттэй харилцаа, хүндрэлээ чөлөөтэй хэлэх боломж, мэргэжлийн үл итгэх үзлийг дэмжинэ. Нөөцийн хүрэлцээ, багийн хамтын ур чадвар, шинжээчийн чадамж, ажиллах хугацааг үнэлнэ. Дутуу бол ажлын нөөц, хугацаа эсвэл гүйцэтгэлийг тохируулж арга хэмжээ авна.
Чиглүүлэлт нь юу, яагаад, ямар үр дүн хүлээж байгааг ойлгуулах; хяналт удирдлага нь явц, хүндрэл, эрсдэлийг дагах; нягтлах нь ажил ба дүгнэлт зохистой эсэхийг үнэлэх үйл ажиллагаа юм. Эрсдэл өндөр, ажилтан туршлага багатай бол илүү ойр хяналт, нарийвчилсан нягтлал хэрэгтэй.
Партнер чухал асуудал, чухал шүүн тунгаалт, дүгнэлт, шаардлагатай бусад баримтыг тохиромжтой үед нь нягтална. Удирдлага, засаглах этгээд, зохицуулагчид өгөх албан мэдээллийг гаргахаас өмнө нягтална. Тайлангийн төгсгөлийн гарын үсэг нь аудитын турш оролцсоныг орлохгүй.
Фирмийн мониторинг, засаж сайжруулах мэдээлэл тухайн ажилд нөлөөлөх эсэхийг тодорхойлно. Аудитаас илэрсэн системийн асуудлыг фирмийн холбогдох этгээдэд дамжуулна.
Эхтэй холбох нь бүлэг 3.
Хэцүү, маргаантай, танил бус асуудал болон фирмийн бодлогод шаардсан асуудлаар зөвлөлдөнө. Зөвлөлдсөн цар хүрээ, тохирсон дүгнэлт, хэрэгжилтийг баримтжуулна. Зөрүүтэй санал шийдэгдээгүй байхад аудиторын тайланд огноо тавихгүй.
Гэрээт ажлын чанарын хяналт шаардсан бол шаардлагад нийцсэн хянан шалгагч томилогдсон эсэхийг тогтооно. Партнер чухал асуудал ба шүүн тунгаалтыг түүнтэй хэлэлцэж, хамтран ажиллана. Чанарын хяналт дуусахаас өмнө тайланд огноо тавихгүй. Хянан шалгагч аудитын багийн ажлыг орлон гүйцэтгэхгүй, партнерийн хариуцлагыг авахгүй.
Удирдлагын шинжээч нь санхүүгийн тайлан бэлтгэхэд ашиглах ажлыг хийдэг. Аудиторын шинжээч нь аудитын нотолгоо авахад тусалдаг. Эдгээрийг ялгана. Хоёуланд нь чадамж, чадавх, бодитой байдал болон ажлын зорилго, хамрах хүрээг үнэлэх шаардлага бий.
Шинжээчийн ажил ашиглахад таамаглал, аргазүй, оролтын мэдээлэл ба үр дүн бусад нотолгоотой нийцсэн эсэхийг шалгана. Аудиторын шинжээчтэй үүрэг, харилцаа, нууц хадгалалт зэрэг нөхцөлийг тохирно. Ажил зохистой биш бол нэмэлт ажил буюу өөр горим хэрэгжүүлнэ.
Жишээ нь хөрөнгийн үнэлгээний тайлан байгаа нь үнэлгээ зөв гэсэн эцсийн нотолгоо биш. Ашигласан хөрөнгийн жагсаалт, үлдэх ашиглалтын хугацаа, зах зээлийн мэдээлэл, таамаглалыг үнэлнэ. Санал дүгнэлтийн хариуцлага аудиторт хэвээр байна.
Эхтэй холбох нь бүлэг 3, 5.2 ба 7.4.
Гэрээт ажлыг эхлүүлэхээс өмнө үйлчлүүлэгч ба ажлыг хүлээн авах, үргэлжлүүлэх фирмийн бодлого хэрэгжсэн эсэхийг тогтооно. Хараат бус байдал, ур чадвар, хугацаа, нөөц болон удирдлагын шударга байдлын талаар олдсон мэдээллийг үнэлнэ. НТБААН-ийн стандарт хэрэглэх үндэслэлийг мөн баримтжуулна.
Аудитын урьдчилсан нөхцөл хоёр үндсэн хэсэгтэй. Санхүүгийн тайлагналын үзэл баримтлал хүлээн зөвшөөрөхүйц байх; удирдлага тайлан бэлтгэх, дотоод хяналт бий болгох, мэдээлэл ба хүмүүст хязгаарлалтгүй хандах боломж олгох хариуцлагаа ойлгож зөвшөөрөх.
Эдгээр нөхцөл байхгүй бол удирдлагатай ярилцана. Хууль заавал хийхийг шаардаагүй бол хүлээн зөвшөөрөх боломжгүй үзэл баримтлалтай, удирдлага хариуцлагаа зөвшөөрөөгүй ажлыг авахгүй. Анхнаасаа нотолгооны хүрээг хязгаарлаж, санал дүгнэлт өгөхөөс татгалзахад хүргэхээр бол ерөнхийдөө авахгүй.
Давтан аудитад өмнөх гэрээг механикаар үргэлжлүүлэхгүй. Удирдлага, өмчлөл, бизнес, санхүүгийн тайлагнал, эрх зүйн нөхцөл өөрчлөгдсөн эсэхийг үнэлж, гэрээ шинэчлэх буюу нөхцөлийг сануулах шаардлагыг тогтооно.
Жишээ нь бид зөвхөн удирдлагын өгсөн файлыг шалгуулна, харилцагчтай холбогдохгүй гэсэн бол энэ нь үнэ тохирох асуудал төдий биш. Нотолгооны боломж, залилангийн эрсдэл, ажил хүлээн авах шийдвэрт нөлөөлнө.
Эхтэй холбох нь бүлэг 4.1–4.3.
Аудитын гэрээний захидалд зорилго ба хамрах хүрээ, аудитор болон удирдлагын тус тусын хариуцлага, тайлагналын үзэл баримтлал, төлөвлөсөн тайлангийн хэлбэр, үр дүнгээс шалтгаалан хэлбэр өөрчлөгдөж болохыг тусгана. Хөлс, хугацаа, мэдээллийн зохицуулалт зэрэг нэмэлт нөхцөлийг тохируулна.
Аудитыг доогуур баталгаажуулалттай ажил болгох хүсэлт үндэслэлтэй эсэхийг үнэлнэ. Нотолгоо авч чадахгүйгээс таагүй дүгнэлтээс зайлсхийх зорилгоор өөрчлөх нь үндэслэл болохгүй. Өөрчлөлтийг зөвшөөрвөл шинэ нөхцөлийг бичгээр тохирно. Зөвшөөрөхгүй бөгөөд анхны ажлыг үргэлжлүүлэх боломжгүй бол хууль зөвшөөрсөн хүрээнд татгалзах ба мэдээлэх үүргийг үнэлнэ.
Анхдагч аудитад хамгийн сүүлийн санхүүгийн тайлан, өмнөх аудиторын тайланг уншиж, шаардлагатай ёс зүйн харилцааг өмнөх аудитортай хийнэ. Өмнөх өөрчлөлттэй санал дүгнэлтийн шалтгаан одоогийн тайланд нөлөөлөх эсэхийг үнэлнэ.
Эхний үлдэгдэл зөв шилжсэн эсэх, тохирох бодлогыг тусгасан эсэх, одоогийн тайланд материаллаг нөлөөтэй буруу илэрхийлэл байгаа эсэхэд нотолгоо авна. Өмнөх аудиторын ажлын баримт, одоогийн горим болон тусгай шалгалтыг хослуулж болно. Өмнөх өөрчлөлтгүй дүгнэлт нь өнөөгийн аудиторт нотолгоо авах үүргийг арилгахгүй.
Эхний бараа материал борлуулалтын өртөгт нөлөөлж болох тул жилийн эцсийн тооллого түүний тухай нотолгоог бүрэн орлохгүй. Нотолгоо дутвал санал дүгнэлтэд үзүүлэх нөлөөг үнэлнэ.
Эхтэй холбох нь бүлэг 4.4–4.7, хавсралт 2.
Төлөвлөлт бол аудитын турш шинэчлэгддэг үйл явц. Эхлээд цар хүрээ, хугацаа, чиглэлийг тогтоож, дараа нь горимын мөн чанар, хугацаа, далайц болон шаардлагатай нөөцийг тодорхойлно. Энгийн байгууллагад баримт нь товч байж болох ч чухал шийдвэрүүд нь үндэслэлтэй байх ёстой.
Төлөвлөгөөнд тайлагнах хугацаа, байршил, материаллаг чиглэл, эрсдэлийн үнэлгээний ажил, шинжээчийн хэрэгцээ, багийн үүрэг, чиглүүлэлт ба нягтлалыг холбоно. Өмнөх ажлын мэдээлэл ашиглахдаа өнөөгийн нөхцөлд хамааралтай, найдвартай хэвээр эсэхийг шалгана.
Партнер болон гол гишүүд санхүүгийн тайлан хаана, хэрхэн материаллагаар буруу илэрхийлэгдэж болохыг хэлэлцэнэ. Залилангийн боломжийг удирдлага шударга гэсэн урьдчилсан итгэлээр хаахгүй. Хэлэлцүүлэгт оролцоогүй гишүүдэд хэрэгтэй мэдээллийг дамжуулна.
Стандарт хөтөлбөрийг байгууллагад тохируулж хэрэглэнэ. Жишээ нь үйлчилгээний компанийн орлогын гэрээ, гүйцэтгэлийн үе шат ба авлагын үнэлгээ нь худалдааны компанийн бараа материалын тооллогын ажлаас өөр төвлөрөлтэй. Бүх дансанд ижил хэмжээний ажил хийх нь эрсдэлд суурилсан төлөвлөлт биш.
Засаглах эрх бүхий этгээдэд төлөвлөсөн цар хүрээ, хугацааг мэдээлнэ. Төлөвлөгөөний том өөрчлөлт, шалтгаан, багийн хэлэлцүүлгийн гол шийдвэр, материаллаг байдлын дүнг баримтжуулна.
Эхтэй холбох нь бүлэг 5.1–5.4.
Материаллаг гэдэг нь буруу илэрхийлэл дангаараа буюу нийлбэрээрээ санхүүгийн тайланд үндэслэх хэрэглэгчийн шийдвэрт нөлөөлөхөөр байхыг хэлнэ. Зөвхөн мөнгөн дүн биш; шинж чанар ба нөхцөл байдал чухал. Орхигдсон тодруулга мөн буруу илэрхийлэл байж болно.
Нийт санхүүгийн тайлангийн материаллаг байдал нь бүхэл тайлангийн үнэлгээний суурь. Тохирох жишгийг ашиг, орлого, зардал, хөрөнгө, өмчөөс хэрэглэгчийн анхаарал ба байгууллагын нөхцөлд тулгуурлан сонгоно. Жишигт хэрэглэх хувь нь мэргэжлийн шүүн тунгаалт бөгөөд стандарт нэг тогтмол хувь заадаггүй.
Тусгай материаллаг байдал нь тодорхой гүйлгээ, үлдэгдэл, тодруулгын хувьд бага дүнтэй ч хэрэглэгчийн шийдвэрт нөлөөлөх асуудалд хэрэглэнэ. Гүйцэтгэлийн материаллаг байдал нь засагдаагүй болон илрүүлээгүй алдааны нийлбэр нийт материаллаг байдлаас давах магадлалыг бууруулахын тулд түүнээс доогуур тогтоох ажлын түвшин юм.
Илт өчүүхэн буруу илэрхийллийн босго нь хуримтлуулах шаардлагагүй, хэмжээ, шинж, нөхцөлөөрөө илэрхий ач холбогдолгүй зүйлд хамаарна. Энэ нь материаллаг бус гэсэн үгтэй адилгүй. Эргэлзэж байвал илт өчүүхэн гэж үзэхгүй.
Шинэ мэдээллээр анхны суурь өөрчлөгдвөл нийт ба тусгай материаллаг байдлыг шинэчилнэ. Буурсан бол гүйцэтгэлийн материаллаг байдал, өмнө хийсэн ажлын хүрэлцээ, нэмэлт горимыг дахин үнэлнэ.
Эхтэй холбох нь бүлэг 5.3 ба 7.5.
Суралцах жишээ. Компанийн татварын өмнөх хэвийн ашиг 200 сая төгрөг. Хэрэглэгчид ашигт төвлөрдөг, ашиг тогтвортой гэж үзээд аудитор 5 хувийг жишээ болгон сонгов. Нийт материаллаг байдал 10 сая төгрөг болно. Энэ хувь нь стандартаас тогтоосон шаардлага биш.
Гүйцэтгэлийн материаллаг байдлыг тухайн эрсдэл, өмнөх алдаа, хуримтлагдах магадлалыг харгалзан 6 сая, илт өчүүхний босгыг 0.3 сая гэж жишээлэв. Эдгээр нь мөн заавал хэрэглэх хувь, харьцаа биш. Холбоотой талын тодруулгад хэрэглэгчийн мэдрэмж өндөр бол тусгай босго буюу чанарын үнэлгээ шаардлагатай байж болно.
| Дүн | Ашиглах зорилго | Анхаарах зүйл |
|---|---|---|
10 сая | Бүхэл тайлан дахь буруу илэрхийллийг үнэлэх | Шинж чанар ба нийлбэр нөлөөг орхихгүй |
6 сая | Ажлын хамрах хүрээг төлөвлөх | Зөвшөөрөгдөх бүх алдааны хэмжээ гэсэн үг биш |
0.3 сая | Илт өчүүхэн зүйлсийг ялгах | Санаатай болон мэдрэмжтэй асуудлыг дүнгээр нь хасахгүй |
Аудитын эцэст хэвийн ашиг 120 сая болж өөрчлөгдвөл сонгосон жишиг, хувь зохистой хэвээр эсэхийг дахин үнэлнэ. Ижил 5 хувийг хадгалах үндэслэлтэй гэж үзвэл нийт дүн 6 сая болно. Өмнө гүйцэтгэсэн түүвэр, шинжилгээний зөвшөөрөх зөрүү болон хуримтлагдсан алдаанд ямар нөлөөтэйг үнэлнэ.
Гол сургамж нь дүнг томьёогоор гаргахаас гадна яагаад энэ жишиг, энэ түвшнийг сонгосон бэ гэдгийг тайлбарлах явдал.
Эхтэй холбох нь бүлэг 5.3.
Эрсдэлийн үнэлгээ нь хаана материаллаг буруу илэрхийлэл гарч болохыг олж тогтоож, дараагийн горимын үндэслэлийг бий болгоно. Асуулга, шинжилгээний горим, ажиглалт ба хянан шалгалтыг хослуулна. Зөвхөн удирдлагын ярилцлагад түшиглэхгүй.
Удирдлага болон зохих ажилтнаас бизнес, тайлагнал, залилан, хяналт, зарга, холбоотой тал, тасралтгүй үйл ажиллагааны талаар асууна. Удирдлага ба засаглах этгээдийн хариу зөрвөл судална. Үйлчлүүлэгч хүлээн авах үеийн мэдээлэл, өмнөх туршлага, бусад гэрээт ажлын мэдээллийг өнөөгийн нөхцөлд нийцүүлнэ.
Бизнесийн орчинд салбар, хууль зохицуулалт, өрсөлдөөн, санхүүжилт, өмчлөл, бүтэц, орлогын загвар, үзүүлэлт ба нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогыг ойлгоно. Гэрээний нөхцөл орлого хэзээ бүртгэгдэх, бараа хэнд харьяалагдах, өр төлбөр хэзээ үүсэхийг өөрчилж болно.
Ажлын жишээ. Борлуулалт 40 хувиар өссөн боловч мөнгөн орлого өсөөгүй, буцаалт нэмэгдсэн бол орлогын тохиолдол, тасалбар болголт, авлагын үнэлгээний эрсдэл байж болно. Энэ шинж нь өөрөө буруу илэрхийллийн нотолгоо биш; нэмэлт ойлголт ба горим шаардах дохио юм.
Энгийн байгууллагад албан ёсны процессгүй байж болно. Тэглээ ч аудитор ажил гүйлгээ хэрхэн эхэлж, бүртгэгдэж, тайланд ордогийг ойлгох үүрэгтэй. Үнэлгээг дэмжсэн ба зөрчилдсөн нотолгоог хамтад нь авч үзнэ.
Эхтэй холбох нь бүлэг 6.1–6.3.
Нягтлан бодох бүртгэлийн тооцоолол нь тодорхой бус байдлын улмаас шууд хэмжих боломжгүй мөнгөн дүн юм. Авлагын алдагдал, хөрөнгийн элэгдэл, бараа материалын үнэ цэнийн бууралт зэрэгт арга, таамаглал, өгөгдөл сонгосон шийдвэр эрсдэл үүсгэнэ.
Удирдлага тооцооллыг хэрхэн хийдэг, арга ба таамаглалаа яагаад сонгодог, тодорхой бус байдлыг хэрхэн ойлгож тайлагнадаг, өмнөх тооцооллын үр дүнг хэрхэн хянадагийг ойлгоно. Аргын төвөгтэй байдал, субъектив шийдвэр, өөрчлөлт нь угийн эрсдэлд нөлөөлнө.
Холбоотой талын нэр, харилцааны шинж, ажил гүйлгээний төрөл, зорилго, өөрчлөлтийг асууна. Энгийн байгууллагад өмчлөгчийн хувийн ба бизнесийн гүйлгээ холилдох боломжтой. Удирдлагын өгсөн жагсаалт бүрэн эсэхийг банк, хууль, хурлын тэмдэглэл болон бусад баримттай харьцуулна.
Мэдээллийн урсгалыг томоохон гүйлгээ бүрээр эхлэх → зөвшөөрөх → бүртгэх → боловсруулах → ерөнхий дэвтэр → тайлан ба тодруулга гэсэн холбоосоор ойлгоно. Бүртгэлээс гадуурх тохируулга, хүснэгтэн тооцоолол, тайлан гаргах үеийн гараар хийсэн өөрчлөлтийг орхихгүй.
Нэг бодит гүйлгээг баримтаас тайлан хүртэл даган мөшгөх сорил нь урсгал болон хяналтын хэрэгжилтийг ойлгоход тусална. Гэхдээ нэг гүйлгээг дагаж үзсэн нь бүтэн жилийн хяналт үр нөлөөтэй байсан гэсэн баталгаа биш.
Эхтэй холбох нь бүлэг 6.3.
Аудитор дотоод хяналтыг аудитын горим төлөвлөхөд шаардлагатай хэмжээнд ойлгоно. Санхүүгийн тайлангийн аудит нь дотоод хяналтын үр нөлөөнд тусдаа санал дүгнэлт өгч байгаа гэсэн үг биш. Хяналтын орчин нь бусад хяналтын ажиллах суурь юм.
Өмчлөгч өөрөө удирддаг байгууллагад өдөр тутмын ойр хяналт байж болох ч ажил үүргийн тусгаарлалт сул, удирдлага хяналтыг үл хэрэгсэх боломж өндөр байж болно. Ёс зүйн соёл, эрх ба хариуцлагын хуваарилалт, ажилтны чадамж, хяналтын алдаа гарвал авч буй арга хэмжээг үнэлнэ.
Мэдэгдэхүйц эрсдэл, журналын бичилт, ердийн бус гүйлгээ, холбоотой тал, аудиторт тулгуурлах шаардлагатай хяналтыг тодорхойлно. Төлөвлөлт нь эрсдэлийг бууруулахуйц эсэх, бодитоор хэрэгжсэн эсэхийг асуулгаас өөр горимоор шалгана. Үр нөлөөтэй ажилласан эсэхийн сорил нь дараагийн тусдаа ажил.
МТ-ийн орчинд нэвтрэх эрх, программ ба өгөгдлийн өөрчлөлт, мэдээлэл боловсруулах хяналт, холбогдох МТ-ийн ерөнхий хяналтыг ойлгоно. Гараар хянаж байгаа хүн автомат тайланд түшиглэдэг бол тайланг бүрдүүлдэг өгөгдөл, хяналтыг мөн авч үзнэ.
Хяналтын дутагдал илэрвэл дангаар ба нийлбэрээрээ мэдэгдэхүйц эсэхийг үнэлнэ. Томоохон дутагдлыг зохих этгээдэд цаг тухайд нь бичгээр мэдээлнэ. Сул хяналт эрсдэлийн үнэлгээ болон биет горимын мөн чанар, хугацаа, далайцад нөлөөлнө.
Эхтэй холбох нь бүлэг 6.3 ба 7.6.
Батламж мэдэгдэл гэдэг нь тайланд мэдээлэл оруулахдаа удирдлагын ил буюу далд илэрхийлсэн агуулга. Аудитор эрсдэлийг яг аль агуулга буруу болох боломжтойд холбож шалгана.
| Батламж | Асуух гол асуулт |
|---|---|
Тохиолдол | Бүртгэсэн гүйлгээ бодитоор болж байгууллагад хамаарсан уу |
Оршин байх | Тайлангийн өдөр хөрөнгө өр төлбөр өмч бодитоор байсан уу |
Иж бүрэн байдал | Бүртгэх ёстой бүх зүйл бүртгэгдсэн үү |
Эрх ба үүрэг | Хөрөнгийн эрх байгууллагад харьяалж өр нь түүний үүрэг мөн үү |
Үнэн зөв байдал | Гүйлгээний дүн ба бусад мэдээлэл зөв үү |
Үнэлгээ ба хуваарилалт | Үлдэгдэл тохирох дүнгээр илэрхийлэгдсэн үү |
Тасалбар болголт | Гүйлгээг зөв тайлант үед бүртгэсэн үү |
Ангилал | Зөв данс болон ангилалд оруулсан уу |
Толилуулга | Мэдээлэл ойлгомжтой зохих задаргаа ба тодруулгатай юу |
Гүйлгээ болон үлдэгдлийн батламжийн нэр ба хамрах хүрээ ялгаатай. Дээрх нь суралцах нэгтгэсэн зураглал. Бараа байгаа нь компанийн өмч гэдгийг, авлага байгаа нь бүрэн нөхөгдөхийг, өрийн жагсаалт таарсан нь бүртгээгүй өр байхгүйг нотлохгүй.
Жишээ нь тайлангийн дараах төлбөрөөс өмнөх оны өрийг мөшгөх нь иж бүрэн байдлыг шалгана.
Эхтэй холбох нь хавсралт 5, бүлэг 6.4.
Санхүүгийн тайлангийн түвшний эрсдэл олон батламжид өргөн нөлөөлж болно. Сул хяналтын орчин, удирдлагын шударга байдлын эргэлзээ, санхүүгийн дарамт нь жишээ. Батламж мэдэгдлийн түвшний эрсдэл тодорхой гүйлгээ, данс, тодруулгатай холбоотой; тухайлбал авлагын үнэлгээ эсвэл борлуулалтын тасалбар болголт.
Угийн эрсдэлийг хяналтыг харгалзахаас өмнө буруу илэрхийлэл гарах магадлал ба хэмжээгээр үнэлнэ. Төвөгтэй байдал, субъектив шийдвэр, өөрчлөлт, тодорхой бус байдал, удирдлагын нөлөө үүнд орно. Хяналтын эрсдэл нь хяналт буруу илэрхийллийг цагт нь сэргийлж, илрүүлж, залруулахгүй байх эрсдэл юм.
Мэдэгдэхүйц эрсдэлийг тодорхойлно. Удирдлага хяналтыг үл хэрэгсэх, залилангийн бусад материаллаг эрсдэл, ердийн үйл ажиллагаанаас гадуурх холбоотой талын томоохон гүйлгээ зэрэгт тусгай анхаарал шаардлагатай. Орлого хүлээн зөвшөөрөхөд залилангийн эрсдэл бий гэсэн таамгийг үнэлж, аль урсгал ба батламжид хамаарахыг тогтооно; няцаасан бол үндэслэлийг баримтжуулна.
Хяналтад тулгуурлах эсвэл биет горим дангаараа нотолгоо өгөхгүй үед хяналтын эрсдэлийг үнэлнэ. Хяналтыг сорихгүй бол материаллаг буруу илэрхийллийн үнэлгээг хяналт үр нөлөөтэй гэсэн таамгаар бууруулахгүй.
Эрсдэлийн бүртгэл нь эрсдэлийн шалтгаан → данс ба батламж → үнэлгээ → хяналт → хариу горим гэсэн холбоостой байна. Шинэ нотолгоо гарвал шинэчилнэ.
Эхтэй холбох нь бүлэг 6.4–6.7.
Эрсдэлийн үнэлгээ горимын мөн чанар, хугацаа, далайцыг өөрчилж байж ажилд бодит нөлөө үзүүлнэ. Мөн чанар нь ямар горим хийх, хугацаа нь хэзээ хийх, далайц нь хэдий хэмжээний ажил хийхийг хэлнэ. Эрсдэл өндөр байх тусам илүү үнэмшилтэй нотолгоо шаардлагатай.
Санхүүгийн тайлангийн түвшинд илүү туршлагатай ажилтан, ойр хяналт, шинжээч, жилийн эцэст төвлөрсөн ажил, урьдчилан тааварлах боломжгүй горим зэрэг ерөнхий арга хэмжээ авч болно. Батламжийн түвшинд хяналтын сорил, биет горим эсвэл тэдгээрийн хослолыг төлөвлөнө.
| Эрсдэл | Батламж | Тохирох хариуны жишээ |
|---|---|---|
Хуурамч борлуулалт | Тохиолдол | Гэрээ хүргэлт ба гуравдагч талын нотолгоог холбох |
Бүртгээгүй нийлүүлэгчийн өр | Иж бүрэн байдал | Дараах төлбөр нэхэмжлэх хүлээн авалтын баримтыг мөшгөх |
Нөхөгдөхгүй авлага | Үнэлгээ | Насжилт дараах орлого маргаан ба нөхөгдөх дүнг үнэлэх |
Зөвшөөрөлгүй журнал | Үнэн зөв ба ангилал | Ердийн бус бичилтүүдийг баримт зөвшөөрөлтэй тулгах |
Материаллаг гүйлгээ, дансны үлдэгдэл, тодруулгад эрсдэлийн үнэлгээнээс үл хамааран биет горим гүйцэтгэнэ. Мэдэгдэхүйц эрсдэлийг тусгайлан хөндөх горим хэрэгтэй. Зөвхөн биет горим сонгосон мэдэгдэхүйц эрсдэлд нарийвчилсан сорил багтана.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.1–7.3.
Хяналт үр нөлөөтэй ажилладаг гэсэн нотолгоонд тулгуурлан биет горимын хүрээг өөрчлөхөөр төлөвлөсөн, эсвэл биет горим дангаараа хангалттай нотолгоо өгөхгүй бол хяналтын сорил хийнэ. Зөвхөн хяналт байдаг эсэхийг асуух нь сорил биш.
Хяналтыг хэн, ямар аргаар, хэр тууштай, ямар хугацаанд гүйцэтгэсэн, өөр хяналтаас хамаардаг эсэхийг шалгана. Асуулгыг баримтын хянан шалгалт, ажиглалт, дахин гүйцэтгэлтэй хослуулна. Гарын үсэг байгааг шалгахаас гадна тухайн нягтлал юу илрүүлж, хэрхэн шийдвэрлэж байсныг үнэлнэ.
Жишээ нь борлуулалтын хөнгөлөлтийг эрх бүхий хүн баталдаг хяналтад тулгуурлах бол тайлант үеийн зохих хэсгүүдээс сонголт хийж, зөвшөөрөл, эрхийн түвшин, хөнгөлөлтийн нөхцөл, хяналт алдаа илрүүлсэн эсэхийг шалгана. Зөвхөн нэг сарын баримт нь бүтэн жилийн хяналтыг нотлохгүй байж болно.
Завсрын үед сорил хийсэн бол үлдсэн хугацаанд хяналт өөрчлөгдсөн эсэх, нэмэлт нотолгооны хэрэгцээг үнэлнэ. Өмнөх аудитын нотолгоо ашиглахдаа хамааралтай хэвээр эсэх, өөрчлөлт, МТ-ийн хяналт, эрсдэл ба тулгуурлах хэмжээг авч үзнэ. Мэдэгдэхүйц эрсдэлийн хяналтад тулгуурлах бол тайлант үеийн сорил шаардана.
Хазайлт гарвал шалтгаан, нөлөө, хяналтад үргэлжлүүлэн тулгуурлах суурь, нэмэлт сорил эсвэл биет горимын хэрэгцээг үнэлнэ. Биет сорилоор алдаа илрээгүй нь тухайн хяналт үр нөлөөтэй гэсэн нотолгоо биш.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.3.
Биет горим нь нарийвчилсан сорил болон биет шинжилгээний горимоос бүрдэнэ. Санхүүгийн тайланг гол бүртгэлтэй нийцүүлэх, хаалтын материаллаг журнал ба бусад тохируулгыг шалгах нь зайлшгүй анхаарах ажил. Эрсдэлгүй гэсэн шошгоор материаллаг данс, тодруулгыг бүхэлд нь орхихгүй.
Шинжилгээний горимд эхлээд найдвартай мэдээлэлд үндэслэн хүлээгдсэн дүн буюу харьцаа боловсруулна. Тэр хүлээлт материаллаг алдааг илрүүлэх хэмжээний нарийвчлалтай байх ёстой. Цааш судлахгүйгээр зөвшөөрөх зөрүүг урьдчилан тогтоож, давсан зөрүүг тайлбар ба бусад нотолгоогоор судална.
Суралцах жишээ. Түрээсийн орлогыг ашиглагдсан талбай × гэрээний үнэ × хугацаа гэсэн тооцоогоор хүлээнэ. Сул талбай, хөнгөлөлт, төлбөргүй хугацаа, үнэ өөрчлөгдөх нөхцөлийг тооцоонд тусгана. Бүртгэсэн дүнгээс 8 саяар зөрсөн бол зөвхөн захирал тайлбарласан гээд хаахгүй; гэрээ, ашиглалтын мэдээлэл, залруулгатай тулгана.
Эрсдэлийн үнэлгээний шинжилгээ нь ер бусын холбоо илрүүлэх, биет шинжилгээ нь батламжид нотолгоо авах, төгсгөлийн шинжилгээ нь бүхэл тайлан ойлголттой нийцсэн эсэхийг үнэлэх зорилготой. Нэр адил боловч нотолгооны зорилго өөр.
Завсрын үед биет ажил хийсэн бол жилийн эцэс хүртэлх үлдсэн хугацааг нөхөх горим хэрэгтэй. Технологи өгөгдөл шинжлэхэд туслах боловч өгөгдлийн иж бүрэн байдал, горимын зорилго, үр дүнг үнэлэх шүүн тунгаалтыг орлохгүй.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.3 ба 8.3.
Аудитын түүвэрлэлт нь эх олонлогийн бүх зүйлд биш, заримд нь горим гүйцэтгэж нийт олонлогийн талаар дүгнэх арга. Нэгж бүр сонгогдох боломжтой байх ёстой. Бүх том эсвэл сэжигтэй зүйлийг зориудаар сонгосон шалгалт нь үлдсэн бүх олонлогийг төлөөлөх түүвэртэй адил биш.
Эх олонлог зорилгод тохирсон, иж бүрэн байх шаардлагатай. Өр төлбөрийн иж бүрэн байдлыг шалгахдаа зөвхөн бүртгэсэн өрөөс түүвэрлэх нь бүртгээгүй өрийг илрүүлэх зорилгыг хангахгүй. Дараах төлбөр, хүлээн авсан боловч бүртгээгүй баримт зэрэг тохирох эх үүсвэр хэрэгтэй.
Түүврийн хэмжээг эрсдэл, хүлээгдсэн алдаа, тэвчиж болох алдаа буюу хазайлт, бусад нотолгоо, шаардлагатай баталгаажуулалтаар тогтооно. Стандарт бүх аудитад ижил тогтмол тоо заадаггүй. Эх олонлогийг ижил шинжтэй бүлэгт хуваах нь ажлыг үр ашигтай болгож болно.
Санамсаргүй, системтэй болон зохих санамсаргүй бус сонголтыг зорилгод нийцүүлэн хэрэглэнэ. Статистикийн түүвэр нь санамсаргүй сонголт ба магадлалын онолоор үр дүнг үнэлэх хоёр шинжтэй. Эдгээрийг хоёуланг агуулаагүй бол статистикийн бус арга гэж үзнэ.
Сонгосон зүйлд горим хийх боломжгүй бол зохих өөр горим хэрэгжүүлнэ. Тэр ч боломжгүй бол хяналтын сорилд хазайлт, нарийвчилсан сорилд буруу илэрхийлэл гэж авч үзэх шаардлага үүснэ. Тохиромжгүй үр дүнтэй зүйлсийг зүгээр сольж болохгүй.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.3, хавсралт 6.
Илэрсэн алдаа, хазайлтын шинж ба шалтгааныг судалж, бусад хэсэгт ижил алдаа байж болох эсэхийг үнэлнэ. Нарийвчилсан сорилд илэрсэн буруу илэрхийллийг тохирох аргаар эх олонлогт тархаан тооцно. Хяналтын сорилын хазайлт төлөвлөсөн тулгуурлах түвшинд нөлөөлнө.
| Хүчин зүйл өсвөл | Хяналтын сорилын түүвэр | Нарийвчилсан сорилын түүвэр |
|---|---|---|
Шаардлагатай баталгаажуулалт | Өснө | Өснө |
Хүлээгдсэн хазайлт эсвэл алдаа | Өснө | Өснө |
Тэвчиж болох хазайлт эсвэл алдаа | Буурна | Буурна |
Ижил батламжийн бусад биет нотолгоо | Шууд адилтгахгүй | Ерөнхийдөө буурна |
Том олонлогийн нэгжийн тоо | Нөлөө бага байж болно | Нөлөө бага байж болно |
Суралцах тооцоо. Ижил нөхцөлтэй 500 сая төгрөгийн олонлогоос 50 саяын түүвэрт 1 саяын хэтрүүлэлт илэрвэл энгийн харьцааны тархаалт 1 ÷ 50 × 500 = 10 сая болно. Энэ нь зөвхөн арга тайлбарлах жишээ; бодит үнэлгээнд сонголтын арга, бүлэглэлт, түүврийн эрсдэл, бусад нотолгоо орно.
Алдааг хэвийн бус гэж тусгаарлахад нийт олонлогийг төлөөлөхгүй гэдгийг өндөр итгэлтэй нотлох нэмэлт горим шаардлагатай. Түүвэр нийт олонлогийн талаар үндэслэлтэй дүгнэхэд хүрэлцэхгүй бол ажлыг өргөжүүлнэ.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.3, хавсралт 6.
Тулган баталгаажуулалт нь гуравдагч этгээдээс аудиторт шууд ирэх мэдээлэл. Аудитор ямар мэдээлэл авах, хэнд хүсэлт явуулах, хаяг ба хэлбэр, илгээх, дахин хүсэх болон шууд хариу авах үйл явцыг хянана. Удирдлагаар дамжсан хариуг шууд хараат бус нотолгоотой адилтгахгүй.
Горим авлага, банк, зээл, гэрээний нөхцөл зэрэгт нотолгоо өгч болно. Авлагын үлдэгдэл батлагдах нь оршин байгааг дэмжих боловч нөхөгдөх үнэлгээг бүрэн нотлохгүй. Өр төлбөрийн иж бүрэн байдлыг шалгах бол үлдэгдэлгүй буюу бүртгэлд байхгүй байж болох талуудыг сонголтод авч үзэх хэрэгтэй.
Хариу ирэхгүй бол зорилгод нийцэх өөр горим гүйцэтгэнэ. Авлагад дараах мөнгөн орлогыг яг тухайн үлдэгдэлтэй холбох, хүргэлт, гэрээ, нэхэмжлэх шалгах боломжтой. Нотолгоо хүрэлцэхгүй бол санал дүгнэлтэд нөлөөлнө. Хариу ирээгүйг үлдэгдэл зөв гэсэн утгаар авч болохгүй.
Удирдлага хүсэлт илгээхийг хоригловол шалтгааныг асууж нотлох, эрсдэл ба залилангийн боломжид нөлөөг үнэлэх, өөр горим гүйцэтгэх шаардлагатай. Хориг үндэслэлгүй эсвэл өөр горим нотолгоо өгөхгүй бол засаглах этгээдэд мэдээлж, тайланд үзүүлэх нөлөөг үнэлнэ.
Зөрүү гарвал цаг хугацааны ялгаа, бүртгээгүй төлбөр, маргаан, алдаа эсэхийг судална. Хариуны найдвартай байдалд эргэлзвэл эх сурвалж, хаяг, хариу өгсөн хүний эрх, нэмэлт нотолгоог шалгана.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.3.
Тасралтгүй байх суурь нь байгууллага татан буугдах, үйл ажиллагаагаа зогсоохоор төлөвлөөгүй бөгөөд үүнээс өөр бодит сонголтгүй нөхцөлд ороогүй гэж үзэхтэй холбоотой. Удирдлага энэ суурь ба байгууллагын үргэлжлэн ажиллах чадварыг үнэлнэ; аудитор үнэлгээ, нотолгоо, тодруулгыг шалгана.
Тогтмол алдагдал, сөрөг мөнгөн урсгал, хугацаа тулсан зээл, төлбөрийн зөрчил, гол харилцагч алдах, санхүүжилт тасалдах зэрэг нь дохио байж болно. Дохио байгаа нь шууд татан буугдана гэсэн дүгнэлт биш. Эрсдэлийг бууруулах төлөвлөгөө бодитой, хэрэгжих боломжтой эсэхийг нотолгоотой үнэлнэ.
Энэ эхийн шаардлагаар удирдлагын үнэлгээ тайлангийн өдрөөс хойш 12 сараас бага хугацааг хамарвал сунгахыг хүснэ. Аудитор үнэлгээний хугацаанаас цааш мэдэгдэж буй үйл явдлыг асууж, сонор сэрэмжтэй байна. Үнэлгээ хийхгүй эсвэл сунгахгүй бол нотолгооны хүрэлцээ ба тайлагналд нөлөөг үнэлнэ.
Мөнгөн урсгалын төсөөллийн өгөгдөл, борлуулалтын таамаглал, зээлийн нөхцөл, дэмжлэгийн амлалт ба түүнийг өгөх талын чадавхыг шалгана. Өмчлөгч дэмжинэ гэсэн захидал байгаа ч санхүүгийн чадавхгүй бол эрсдэлийг арилгахгүй. Борлуулалт буурах зэрэг нөхцөлөөр төсөөлөл хэр эмзэг болохыг үнэлэх нь тустай.
Эцэст нь суурь тохиромжтой эсэх, материаллаг тодорхой бус байдал байгаа эсэх, тодруулга хангалттай эсэх гэсэн гурван өөр шийдвэр гаргана. Эдгээрийн тайлагналын ялгааг 41 дүгээр сэдэвт үзүүлэв.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.4 ба 8.5.
Удирдлага хяналтыг давж гарах боломж байгууллага бүрд байдаг. Эрсдэл урьдчилан таамаглахад бэрх тул мэдэгдэхүйц эрсдэл гэж авч үзнэ. Эзэн өөрөө хянадаг, ажилтан цөөн, программ автомат гэдэг нь эрсдэлийг арилгахгүй.
Гол хариу нь журналын бичилт ба тайлангийн бусад тохируулгын зохистой байдлыг сорих, тооцоололд удирдлагын нөлөө байгаа эсэхийг үнэлэх, ердийн бус том гүйлгээний бизнесийн үндэслэлийг шалгах юм. Нөхцөл шаардвал нэмэлт горим боловсруулна.
Журналын сорилд санхүүгийн тайлагналд оролцогчдоос зохисгүй үйлдэл байсан эсэхийг асууж, жилийн эцсийн бичилтүүдийг сонгож, жилийн турш хийгдсэн бичилтүүдийг мөн сорих хэрэгцээг үнэлнэ. Зөвхөн ерөнхий дэвтэр биш, тайлан гаргах хүснэгт, дахин ангилал, гар тохируулгыг хамруулна.
Технологиор амралтын өдөр, ер бусын хэрэглэгч, тойм дүн, тайлбаргүй бичилт зэрэг шинжийг ялгаж болно. Гэхдээ ийм шинж нь залилангийн баталгаа биш. Сонголтын зорилго, өгөгдлийн иж бүрэн байдал, баримт, зөвшөөрөл ба гүйлгээний эдийн засгийн агуулгыг шалгана.
Тооцоолол тус бүр боломжит хүрээнд боловч бүгд ашгийг өсгөх нэг чиглэлтэй бол удирдлагын нөлөөний шинж байж болно. Өмнөх тооцооллын үр дүнг буцааж үнэлнэ. Том гүйлгээний бизнесийн үндэслэлгүй байдал нь хуурамч тайлагнал эсвэл хөрөнгө шамшигдуулалтыг нууж болох тул хариу горимыг шинэчилнэ.
Эхтэй холбох нь бүлэг 6.4, 7.4, хавсралт 4.
Холбоотой талын гүйлгээ нь хэвийн бизнесийн гүйлгээ байж болох боловч хяналт, нөхцөл, үнэ, тодруулга болон далд харилцааны эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Санхүүгийн тайлагналын үзэл баримтлал дахь тодорхойлолт ба шаардлагыг баримтална.
Удирдлагын өгсөн нэрсийг банк ба хуульчийн баталгаажуулалт, эзэмшигч болон засаглах этгээдийн хурлын тэмдэглэл, гэрээ, бусад баримттай харьцуулна. Өмнө мэдэгдээгүй тал илэрвэл бүх гүйлгээг тодорхойлж өгөхийг хүсэж, яагаад дотоод хяналт илрүүлээгүйг асууна.
Шинээр илэрсэн талтай гүйлгээнд зохих биет горим хийж, өөр мэдэгдээгүй тал байгаа эрсдэлийг дахин үнэлнэ. Удирдлага санаатай нуусан шинж байвал залилан, шударга байдал, тайлбар мэдүүлгийн найдвартай байдалд нөлөөг үнэлнэ. Багийн бусад гишүүдэд хэрэгтэй мэдээллийг дамжуулна.
Ердийн үйл ажиллагаанаас гадуурх том гүйлгээнд гэрээний эдийн засгийн үндэслэл, нөхцөл удирдлагын тайлбартай нийцсэн эсэх, зөвшөөрөл, бүртгэл ба тодруулгыг шалгана. Хараат бус талуудын нөхцөлтэй адил гэж мэдэгдсэн бол уг мэдэгдлийг дэмжих нотолгоо авна.
Суралцах жишээ. Өмчлөгчийн компанид хөрөнгө хямд үнээр шилжүүлээд дараа нь түрээсэлж ашигласан бол зөвхөн борлуулалтын баримт шалгахгүй. Хяналт шилжсэн эсэх, гэрээний бодит агуулга, санхүүжилтийн шинж, үнэ ба тодруулгыг үнэлнэ. Бүртгэлийн зөв шийдэл нь ашигласан тайлагналын үзэл баримтлалаас хамаарна.
Эхтэй холбох нь бүлэг 1.7, 6.3–6.4, 7.4.
Тооцооллын эрсдэлд хариу өгөхдөө нэг буюу хэд хэдэн арга сонгоно. Аудиторын тайлангийн өдөр хүртэлх үйл явдлаас нотолгоо авах; удирдлага тооцооллоо хэрхэн хийснийг сорих; аудитор бие даасан тооцоо эсвэл нотолгоогоор дэмжигдсэн боломжит интервал боловсруулах.
Удирдлагын аргыг сориход аргазүй тайлагналын үзэл баримтлалд тохирсон эсэх, өмнөх үеэс өөрчилсөн шалтгаан, математик тооцоо, гол таамаглал, өгөгдлийн үнэн зөв ба иж бүрэн байдлыг үнэлнэ. Тооцооллын тодорхой бус байдлыг хэрхэн ойлгож, тоон дүн болон тодруулгаар тусгасныг мөн шалгана.
Аудитор интервал гаргавал зөвхөн хангалттай, зохистой нотолгоогоор дэмжигдсэн дүнгүүдийг багтаана. Хэт өргөн хүрээ гаргаж удирдлагын ямар ч дүнг зөвтгөхгүй. Зөвхөн нэг боломжит тоо гарснаар бусад тоо буруу гэж механикаар дүгнэхгүй.
Суралцах жишээ. Авлагын алдагдлын нөхцөлд үндэслэлтэй интервал 8–12 сая, удирдлагын дүн 3 сая бол интервалын доод хилээс ч 5 саяар бага байна. Энэ нь буруу илэрхийллийн үнэлгээ хийх үндэслэл болно. Материаллаг нөлөө, өөр тооцооллуудын чиглэл ба тодруулгыг хамтад нь авч үзнэ.
Өмнөх тооцооллыг хожмын бодит үр дүнтэй харьцуулж удирдлагын нөлөөний шинжийг үнэлнэ. Гэхдээ шинэ мэдээллээр өөрчлөгдсөн үр дүн нь өмнөх үеийн шийдвэр заавал буруу байсныг дангаараа нотлохгүй.
Эхтэй холбох нь бүлэг 6.3–6.4, 7.4 ба 8.5.
Бараа материал материаллаг бол оршин байх ба нөхцөлийн талаар нотолгоо авна. Боломжгүй байхаас бусад тохиолдолд биет тооллогод оролцож, удирдлагын зааврыг үнэлэх, тооллогын явцыг ажиглах, барааг шалгах, сорил тооллого хийх, эцсийн бүртгэлийг тооллогын үр дүнтэй холбох шаардлагатай.
Удирдлага тоолдог; аудитор тооллогын зохион байгуулалт ба үр дүнг шалгадаг. Тооллогоор агуулах дахь барааг жагсаалттай мөшгөх нь иж бүрэн байдлыг, жагсаалтын зүйлсийг биетээр шалгах нь оршин байгааг дэмжинэ. Гэмтсэн, хуучирсан, удаан эргэлттэй барааг нөхцөлийн үнэлгээнд тэмдэглэнэ.
Тооллого өөр өдөр болсон бол тухайн өдрөөс тайлангийн өдөр хүртэлх хөдөлгөөн зөв бүртгэгдсэн эсэхийг шалгана. Орох ба гарах баримтын тасалбар болголт, давхар тоолол, түр хадгалж буй бусдын бараа, байгууллагын өөр газар байгаа барааг анхаарна.
Урьдчилан тооцоолоогүй шалтгаанаар оролцоогүй бол өөр өдөр ажиглах буюу тоолох, завсрын гүйлгээг шалгах боломжийг үнэлнэ. Оролцох боломжгүй бол өөр горим хэрэгжүүлнэ. Цаг, зардал, тав тухгүй байдал дангаараа боломжгүй гэж үзэх үндэслэл биш. Нотолгоо хүрэлцэхгүй бол санал дүгнэлтээ өөрчилнө.
Гуравдагч талд байгаа материаллаг бараанд тоо ба нөхцөлийн баталгаажуулалт, үзлэг эсвэл өөр тохирох горим гүйцэтгэнэ. Биет тооллого нь өртөг, цэвэр боломжит үнэ, өмчлөх эрхийн нотолгоог бүрэн орлохгүй; тэдгээрийг тусад нь шалгана.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.4.
Зарга, нэхэмжлэлд удирдлага болон хуулийн ажилтнаас асуух, хурлын тэмдэглэл, хуульчтай харилцсан захидал, хуулийн зардлыг шалгах горим гүйцэтгэнэ. Материаллаг эрсдэл эсвэл өөр зарга байж болох шинжтэй бол гаднын хуулийн зөвлөхтэй шууд харилцах арга хэмжээ авна.
Удирдлага бэлтгэсэн асуулга захидлыг аудитор илгээж, хариуг шууд авах боломжтой. Удирдлага зөвшөөрөхгүй, хуульч хариулахгүй буюу хариулахыг хориглодог бөгөөд өөр горим хангалттай нотолгоо өгөхгүй бол хамрах хүрээний хязгаарлалт ба санал дүгнэлтэд нөлөөг үнэлнэ.
Цалин, бүртгэл, мэдээлэл боловсруулах үйлчилгээ гаднын байгууллагад шилжсэн ч санхүүгийн тайлангийн хариуцлага хэрэглэгч байгууллагад хэвээр. Үйлчилгээний шинж, гүйлгээний материаллаг байдал, хоёр байгууллагын харилцан хяналт ба гэрээний нөхцөлийг ойлгоно. Хэрэглэгч дээрх баримт хүрэлцэхгүй бол үйлчилгээний байгууллагын баримт шалгах буюу баталгаажуулалт авах зэрэг нэмэлт горим хийнэ.
НТБААН-ийн стандарт нь үйлчилгээний аудиторын 1 эсвэл 2 төрлийн тайланг хяналтын төлөвлөлт, хэрэгжилт, үр нөлөөний аудитын нотолгоо болгон түшиглэх шаардлагуудыг агуулаагүй. Ийм тайланг ойлголт авахад ашиглах болон хяналтын нотолгоонд тулгуурлахыг ялгана; хэрэглэх стандарт тохирох эсэхийг дахин үнэлнэ.
Шинжээчийн тайланд зөвхөн нэр хүндэд нь түшиглэхгүй. Дүгнэлт, арга, таамаглал, эх өгөгдөл ба бусад нотолгоотой нийцлийг үнэлнэ. Дутуу бол нэмэлт ажил тохирох эсвэл өөр аудитын горим гүйцэтгэнэ.
Эхтэй холбох нь А бүлэг, 6.3 ба 7.4.
Аудитын явцад илэрсэн илт өчүүхэн биш бүх буруу илэрхийллийг хуримтлуулна. Буруу илэрхийлэл нь буруу дүн, ангилал, толилуулга эсвэл шаардлагатай тодруулгыг орхигдуулах хэлбэртэй байж болно. Хуримтлагдсан асуудлыг удирдлагад цаг тухайд мэдээлж залруулахыг хүснэ.
Баримтаар тогтоосон алдаа, шүүн тунгаалтын зөрүү, түүврээс тархаан тооцсон алдааг ажлын бүртгэлд ялгаж тэмдэглэх нь үнэлгээнд тустай. Удирдлага залруулсан бол залруулгыг шалгана. Залруулахгүй бол шалтгааныг ойлгож, бүхэл тайлангийн үнэлгээнд авч үзнэ.
Суралцах жишээ. Орлогын хэтрүүлэлт 4 сая, авлагын алдагдлын дутуу тооцоо 5 сая, зардлын орхигдол 3 сая байвал ашгийг нийт 12 саяар өсгөжээ. Нийт материаллаг байдал 10 сая үед дан бүр бага байсан ч нийлбэр нь материаллаг байж болно. Эсрэг чиглэлийн дүнгүүдийг шалтгаан, данс, шинжийг үл харгалзан автоматаар цэвэршүүлэхгүй.
Эцсийн үнэлгээний өмнө бодит үр дүнд үндэслэн материаллаг байдлыг дахин үнэлнэ. Өмнөх үеийн залруулаагүй алдааны одоогийн нөлөө, чанарын мэдрэмж, гэрээний нөхцөл зөрчих, алдагдлыг ашиг болгон харуулах, холбоотой талын тодруулгыг нуух зэрэг нөхцөлийг авч үзнэ.
Алдаа материаллаг босгод ойртсон эсвэл өөр алдаа байж болох шинжтэй бол төлөвлөгөө ба нэмэлт горимыг дахин үнэлнэ. Залруулаагүй дүн, тайлагналд үзүүлэх нөлөөг засаглах этгээдэд мэдээлж, удирдлагын бичгээрх мэдүүлэгт нэгтгэн тусгана.
Эхтэй холбох нь бүлэг 7.5, 8.2 ба 8.8.
Аудитын төгсгөлд гүйцэтгэсэн горим, шинэ мэдээлэл, илэрсэн алдаа анхны эрсдэлийн үнэлгээтэй нийцэж байгаа эсэхийг шалгана. Санхүүгийн тайлан бүхэлдээ байгууллагын талаарх ойлголттой нийцсэн эсэхийг шинжилгээний горимоор үнэлж, зөрүүг судална.
Тайлангийн өдрөөс аудиторын тайлангийн өдөр хүртэлх тохируулга эсвэл тодруулга шаардах үйл явдлыг илрүүлэх горим хийнэ. Удирдлагын процессийг ойлгох, удирдлага ба засаглах этгээдээс асуух, хурлын тэмдэглэл болон завсрын мэдээлэл унших зэрэг орно.
Тайлангийн өдөр байсан нөхцөлийг хожим нотолсон үйл явдал, тэр өдрөөс хойш шинээр бий болсон нөхцөлийг ялгана. Эхнийх нь тохируулга, хоёр дахь нь шаардлагатай тодруулгатай холбоотой байж болно; бодит бүртгэл ба тайлагналын шийдлийг холбогдох үзэл баримтлал тогтооно.
Жишээ нь тайлангийн дараа харилцагч дампуурсан нь тайлангийн өдөр байсан санхүүгийн хүндрэлд нэмэлт нотолгоо өгч болно. Харин дараах шинэ гал түймэр өмнөх өдөр байгаагүй нөхцөл байж болно. Огноог харахаас гадна нөхцөл хэзээ үүссэнийг судална.
Аудиторын тайлан гарсны дараа тогтмол шинэ горим хийх үүрэггүй. Гэхдээ өмнө мэдсэн бол тайлангаа өөрчлөх байсан баримт ил болбол удирдлагатай хэлэлцэж, тайланг өөрчлөх хэрэгцээ, нэмэлт горим, шинэ тайлан, өмнөх тайланд найдахаас сэргийлэх арга хэмжээг үнэлнэ. Хэвлэгдсэн эсэхээс хамааран дараагийн алхам ялгаатай.
Эхтэй холбох нь бүлэг 8.3–8.5.
Санхүүгийн тайланг хариуцдаг, асуудлыг мэддэг удирдлагаас аудиторт хаягласан бичгээрх тайлбар мэдүүлэг авна. Түүний огноо аудиторын тайлангийн өдөрт аль болох ойр боловч түүнээс хойш биш байна. Тайланд дурдсан бүх тайлан ба үеийг хамруулна.
Гол агуулга нь тайлан бэлтгэх хариуцлагаа биелүүлсэн, бүх мэдээлэл ба нэвтрэх боломж олгосон, бүх гүйлгээг бүртгэж тайланд тусгасан тухай мэдүүлэг. Мөн залилан, холбоотой тал, хуульд нийцэл, зарга, тооцоолол, дараагийн үйл явдал, тасралтгүй үйл ажиллагаа, залруулаагүй алдаа зэрэг хамаарах асуудлыг хамруулна.
Мэдүүлэг шаардлагатай нотолгоо боловч дангаараа хангалтгүй. Бусад мэдээлэлтэй зөрвөл судалж, удирдлагын шударга байдал ба нийт нотолгооны найдвартай байдалд нөлөөг үнэлнэ. Мэдүүлэг өгөхгүй бол ярилцаж, шударга байдлыг дахин үнэлж, тайлагналын үр нөлөөг тогтооно.
Тайлан бэлтгэсэн хариуцлага, бүх мэдээлэл ба нэвтрэх боломж, бүх гүйлгээг бүртгэсэн тухай үндсэн мэдүүлгийг өгөөгүй эсвэл тэдгээрт найдах боломжгүй хэмжээнд шударга байдалд эргэлзсэн бол санал дүгнэлт өгөхөөс татгалзах шаардлага үүснэ. Бусад нэг мэдүүлэг дутуу байхад үр нөлөөг нөхцөлөөр нь үнэлнэ.
Партнер тайланд огноо тавихаас өмнө хангалттай оролцсон, чухал шийдвэрүүд зохистой, нотолгоо хүрэлцсэн, тайлан ба санхүүгийн тайланг нягталсан, саналын зөрүү шийдэгдсэн, шаардлагатай чанарын хяналт дууссан гэдгийг бататгана.
Эхтэй холбох нь бүлэг 8.6–8.9, хавсралт 7.
Аудитор бүх материаллаг зүйлсийн хувьд тайланг холбогдох үзэл баримтлалын дагуу бэлтгэсэн эсэхэд санал дүгнэлт гаргана. Үүний үндэслэл нь хангалттай, зохистой нотолгоо, залруулаагүй буруу илэрхийллийн үнэлгээ болон тайлангийн нийт чанарын үнэлгээ юм.
Нягтлан бодох бүртгэлийн бодлогын зохистой байдал ба тодруулга, тооцооллын үндэслэл, мэдээллийн хамааралтай, найдвартай, зэрэгцүүлэх боломжтой, ойлгомжтой байдал, томоохон гүйлгээ ба үйл явдлыг ойлгох хангалттай тодруулгыг үнэлнэ. Тайлангийн нэр томьёо, бүтэц, агуулга, санхүүгийн тайлагналын үзэл баримтлалын тайлбар зөв байх ёстой.
Үнэн зөв толилуулгын үзэл баримтлалд дүрэм мөрдсөнөөс гадна нийт толилуулга нь гүйлгээ, үйл явдлыг үнэн зөв илэрхийлсэн эсэхийг үнэлнэ. Нэмэлт тодруулга шаардлагатай байж болно. Нийцлийн үзэл баримтлалд шаардлагатай нийцлийг үнэлнэ; маш ховор тохиолдолд дүрэм мөрдсөн ч төөрөгдүүлэх тайлан байвал асуудлыг шийдвэрлэнэ.
Материаллаг буруу илэрхийлэлгүй гэж дүгнэж, нотолгоо хүрэлцсэн бол өөрчлөлтгүй санал дүгнэлт өгнө. Материаллаг буруу илэрхийлэл байгаа эсвэл нотолгоо авах боломжгүй бол өөрчлөлттэй дүгнэлтийн төрлийг сонгоно. Эдгээр нь хоёр өөр шалтгаан юм.
Онцолсон асуудлын параграф нэмэх нь дүгнэлт өөрчилсний оронд ашиглах арга биш. Тасралтгүй үйл ажиллагааны материаллаг тодорхой бус байдлыг ч тусгай шаардлагын дагуу тайлагнана.
Эхтэй холбох нь бүлэг 9.1–9.3.
Эхлээд асуудал бодитоор тогтоогдсон буруу илэрхийлэл үү, эсвэл нотолгооны дутагдал уу гэдгийг ялгана. Дараа нь материаллаг эсэх ба өргөн тархсан эсэхийг үнэлнэ. Өргөн тархсан нь ганц тогтмол хувь биш; дансанд хязгаарлагдахгүй, тайлангийн үлэмж хэсэгт нөлөөлөх, эсвэл хэрэглэгчийн ойлголтод суурь тодруулгатай холбоотой байж болно.
| Асуудлын мөн чанар | Материаллаг боловч өргөн тархаагүй | Материаллаг ба өргөн тархсан |
|---|---|---|
Тогтоогдсон буруу илэрхийлэл | Хязгаарлалттай санал дүгнэлт | Сөрөг санал дүгнэлт |
Хангалттай нотолгоо авч чадаагүй | Хязгаарлалттай санал дүгнэлт | Санал дүгнэлт өгөхөөс татгалзах |
Хязгаарлалттай дүгнэлтэд тогтоосон буруу илэрхийллийн үр нөлөөнөөс бусад, нотолгоо дутсан бол болзошгүй үр нөлөөнөөс бусад гэсэн ялгаатай утга хэрэглэнэ. Сөрөг дүгнэлт нь тайлан бүхэлдээ зохистой биш гэж дүгнэсэн; татгалзах нь санал дүгнэлтийн үндэслэл болох нотолгоо олж аваагүй гэсэн утгатай.
Жишээ нь нэг материаллаг дансны хэтрүүлэлт бусад тайланд өргөн тархаагүй бол хязгаарлалттай байж болно. Олон гол дансны нотолгоо байхгүй бол татгалзах нөхцөл байж болно. Эцсийн шийдвэрийг нөхцөлөөр нь үнэлнэ.
Үндэслэлийн хэсэгт асуудлыг тодорхой тайлбарлаж, боломжтой бол мөнгөн нөлөөг тооцно. Сөрөг буюу татгалзсан дүгнэлттэй ч өөр нэмэлт өөрчлөлт шаардах асуудлыг үндэслэлд тайлбарлана.
Эхтэй холбох нь бүлэг 9.5, хүснэгт А–В.
Тайлан нь хараат бус аудиторыг илэрхийлсэн гарчиг, зохих хүлээн авагч, санал дүгнэлт, түүний үндэслэл, удирдлагын хариуцлага, аудиторын хариуцлага, хамаарах нэмэлт хэсгүүд, гарын үсэг, хаяг, огноотой байна. Санал дүгнэлтэд байгууллага, тайлан бүр, хамарсан огноо ба үе, тодруулга болон үзэл баримтлалыг зөв нэрлэнэ.
Санал дүгнэлтийн үндэслэлд НТБААН-ийн стандартаар аудит хийсэн, холбогдох ёс зүй ба хараат бус байдлыг мөрдсөн, нотолгоо дүгнэлтийн үндэслэлд хүрэлцсэн эсэхийг зохих хэлбэрээр илэрхийлнэ. Татгалзсан дүгнэлтэд нотолгоо хүрэлцсэн гэсэн өгүүлбэр оруулахгүй, аудиторын хариуцлагын тайлбарыг тусгайлан тохируулна.
Удирдлагын хэсэгт тайлан бэлтгэх, шаардлагатай дотоод хяналт, тасралтгүй үйл ажиллагааны үнэлгээ ба тодруулгын хариуцлага орно. Засаглах этгээдийн хяналтын үүргийг нөхцөлд тохируулна. Аудиторын хэсэгт ул үндэслэлтэй баталгаажуулалтын зорилго, эрсдэл, нотолгоо, шүүн тунгаалт, үл итгэх үзэл, хяналтын ойлголт, бодлого ба тооцооллын үнэлгээг тайлбарлана.
Тайлангийн огноо нь бүх тайлан, тодруулга бэлэн болж, хариуцагч этгээд хариуцлагаа зөвшөөрсөн болон санал дүгнэлтийн хангалттай нотолгоо олдсон өдрөөс өмнө байж болохгүй. Шаардлагатай чанарын хяналт мөн дууссан байна.
Хуулиар тусгай хэлбэр шаардвал стандартын шаардлагатай элементүүдтэй нийцлийг үнэлнэ. Бэлэн загварт зөвхөн байгууллагын нэр сольж хэрэглэхгүй; бодит нөхцөл, дүгнэлтийн төрөл, тайлагналын шаардлагыг тохируулна.
Эхтэй холбох нь бүлэг 9.4–9.5.
Онцолсон асуудлын параграф нь тайланд зохистой тусгасан, хэрэглэгчийн ойлголтод тулгуур ач холбогдолтой асуудалд анхаарал хандуулна. Холбогдох тодруулгыг зааж, санал дүгнэлт тухайн асуудлаар өөрчлөгдөөгүйг илэрхийлнэ. Энэ нь дутуу тодруулга, материаллаг алдаа, нотолгооны дутагдлыг засах арга биш.
Бусад асуудлын параграф нь санхүүгийн тайланд тусгасан асуудлаас өөр, аудит, аудиторын хариуцлага эсвэл тайланг ойлгоход хамаарах зүйлийг тайлбарлана. Хуулиар хориглосон болон удирдлага өөрөө тайлагнах ёстой мэдээллийг зохисгүйгээр орлуулахгүй.
| Тасралтгүй байдлын нөхцөл | Тайлагналын гол үр нөлөө |
|---|---|
Суурь тохиромжгүй | Сөрөг санал дүгнэлт |
Суурь тохиромжтой материаллаг тодорхой бус байдалтай тодруулга хангалттай | Өөрчлөлтгүй дүгнэлт ба тусдаа материаллаг тодорхой бус байдлын хэсэг |
Материаллаг тодорхой бус байдлын тодруулга хангалтгүй | Материаллаг ба өргөн тархсан нөлөөгөөр хязгаарлалттай эсвэл сөрөг |
Үнэлгээний нотолгоо хүрэлцээгүй | Болзошгүй нөлөөгөөр хязгаарлалттай эсвэл татгалзах |
Тусдаа тасралтгүй байдлын хэсэг нь Онцолсон асуудлын параграфтай адил биш. Материаллаг тодорхой бус байдлыг тодруулсан ч ирээдүйн үйл ажиллагаа үргэлжилнэ гэсэн баталгааг аудитор өгөөгүй.
Эхтэй холбох нь бүлэг 8.5, 9.5–9.6.
Холбогдох тоон үзүүлэлт нь өмнөх үеийн тоог одоогийн тайлангийн салшгүй хэсэг болгон үзүүлдэг; санал дүгнэлт ерөнхийдөө одоогийн үеийг хамаарна. Зэрэгцүүлсэн санхүүгийн тайланд санал дүгнэлт хамарсан үе тус бүрийг дурдана. Аль хэлбэрийг ашигласныг эхлээд тогтооно.
Өмнөх үеийн дүн зөв шилжсэн буюу дахин тайлагнасан эсэх, бодлого тууштай эсэхийг үнэлнэ. Өмнөх өөрчлөлттэй дүгнэлтийн асуудал шийдэгдээгүй, одоогийн мэдээлэлд материаллаг нөлөөтэй бол одоогийн тайлагналд нөлөөлнө. Өмнөх аудитор ажилласан эсвэл өмнөх үе аудитгүй байсан нь шаардлагатай нотолгоо авах үүргийг арилгахгүй.
Бусад мэдээлэл гэдэг нь жилийн тайланд багтах санхүүгийн тайлан ба аудиторын тайлангаас бусад санхүүгийн болон санхүүгийн бус мэдээлэл. Ямар баримт жилийн тайланг бүрдүүлэх, хэзээ гарахыг удирдлагатай тогтооно. Аудитор бусад мэдээллийг уншиж, тайлан болон аудитын мэдлэгтэй материаллаг зөрүү байгаа эсэхийг харгалзана.
Зөрүү илэрвэл удирдлагатай ярилцаж, бусад мэдээлэл буруу юу, санхүүгийн тайлан буруу юу, өөрийн ойлголтыг шинэчлэх үү гэдгийг тогтооно. Буруу мэдээллийг залруулахыг хүсэж, татгалзвал засаглах этгээдэд мэдээлэн тайлагнал эсвэл бусад арга хэмжээг үнэлнэ.
Тайлангийн өдөр бусад мэдээллийн зарим буюу бүгдийг авсан бол хамаарах Бусад мэдээллийн хэсгийг оруулна. Аудитын санал дүгнэлт түүнд хамаарахгүй. Татгалзсан дүгнэлтэд хууль шаардсанаас бусад тохиолдолд уг хэсгийг оруулахгүй. Гүйцэтгэсэн ажил ба эцсийн хувилбарыг хадгална.
Эхтэй холбох нь бүлэг 9.7–9.9.
Группийн тайлан нь нэгээс олон аж ахуйн нэгж буюу бизнесийн нэгжийн мэдээллийг нэгтгэсэн тайлан. Олон салбартай ганц хуулийн этгээд ч энэ тодорхойлолтод орж болно. Харин нэг байгууллагын мэдээллийг бүтээгдэхүүнээр ангилсан нь дангаараа групп болгохгүй. А бүлгийн хориг ба чанарын нөхцөлийг групп, нэгжүүдээр шалгана.
Ямар бүрэлдэхүүнд, төвлөрсөн эсвэл орон нутгийн түвшинд ямар ажил хийх, ямар нөөц хэрэгтэйг эрсдэлд үндэслэн тогтооно. Бүх нэгжийг ижил хэмжээгээр шалгах эсвэл хэдхэн том нэгжийг автоматаар сонгохгүй. Хууль, хэл, байршил, хяналт ба мэдээллийн урсгалын ялгааг авч үзнэ.
Бүрэлдэхүүн хэсгийн гүйцэтгэлийн материаллаг байдлыг группийн гүйцэтгэлийн материаллаг байдлаас доогуур тогтоож нэгтгэлийн эрсдэлийг хөндөнө. Энэ нь арифметик хуваарилалт биш; бүрэлдэхүүний дүнгийн нийлбэр группийн түвшнээс давж болох ч нэг бүрийн үндэслэл хэрэгтэй. Ижил шинжтэй, ижил эрсдэл ба хяналттай гүйлгээг нэг олонлог болгон төвлөрүүлж шалгах боломжтой.
Нэгтгэлд бүх хамаарах нэгж багтсан эсэх, бодлого ба хугацааны нийцэл, дахин ангилал, залруулгын үнэн зөв ба иж бүрэн байдал, групп доторх үлдэгдэл, гүйлгээ, хэрэгжээгүй ашгийг арилгасан эсэхийг шалгана. Нэгтгэлийн гар тохируулга удирдлагын нөлөө ба залилангийн эрсдэлтэй байж болно.
Бүрэлдэхүүний сонголт, материаллаг байдлын үндэслэл, хяналтын ойлголтыг баримтжуулж, ажлын ерөнхий тойм ба хамаарах залиланг засаглах этгээдэд мэдээлнэ. Бүлэг 10 нь бусад бүлгийг орлохгүй; нэмэлт шаардлага юм.
Эхтэй холбох нь А.1, бүлэг 10.
Нөхцөл. Энгийн худалдааны компанийн татварын өмнөх ашиг 200 сая, бараа материал 300 сая, авлага 150 сая төгрөг. Тусгай хориггүй, орон нутгийн хэрэглээний нөхцөлийг хангадаг гэж бодлогын хүрээнд үзье. Нийт материаллаг байдал 10 сая, гүйцэтгэлийн түвшин 6 сая, илт өчүүхний босго 0.3 сая гэж үндэслэлтэй тогтоосон.
Илэрсэн зүйл. Бараа материалын хуучралын бууралт 7 сая дутуу, 12 дугаар сарын борлуулалтад нэгдүгээр сард хүргэсэн 4 саяын гүйлгээ орсон. Өмчлөгчтэй холбоотой нийлүүлэгчийн материаллаг гүйлгээний тодруулга дутуу. Зээл зургаан сарын дараа төлөгдөнө, шинэ санхүүжилтийн баталгаа одоогоор байхгүй.
Эхний шийдвэр. Тооллогын оршин байх нотолгоо үнэлгээний асуудлыг шийдэхгүй тул өртөг ба борлогдох үнэлгээнд нэмэлт ажил хийнэ. Орлогын гүйлгээнд гэрээний нөхцөл, хяналт шилжсэн хугацаа, өртгийн нөлөөг шалгаж алдааг зөв тооцно. Холбоотой талын шинж, зөвшөөрөл ба тодруулгыг үнэлнэ.
Залруулгын үнэлгээ. Хоёр тоон асуудал ашгийг тус тус 7 ба 4 саяар өсгөсөн, бусад нөлөөг бодлогод тусгаагүй гэж үзвэл нийлбэр 11 сая болж нийт түвшнээс давна. Тодруулгын чанарын нөлөөг мөн тусад нь үнэлнэ. Удирдлага залруулсан эсэхийг шалгана; өөр чиглэлийн дүн байвал механикаар цэвэршүүлэхгүй.
Тайлагнал. Залруулаагүй материаллаг алдаа өргөн тархаагүй бол хязгаарлалттай, өргөн тархсан бол сөрөг байж болно. Зээлийн асуудалд төсөөлөл ба санхүүжилтийн нотолгоо авч тасралтгүй байдлыг тусад нь шийднэ. Материаллаг тодорхой бус байдал хангалттай тодруулсан бол тусдаа хэсэг хэрэгтэй; энэ нь алдааны дүгнэлтийг орлохгүй.
1. Компанийн ажилтан тав хүрэхгүй бол стандартыг шууд хэрэглэж болох уу? Болохгүй. Хориг, чанарын шинж ба орон нутгийн босгыг хамтад нь үнэлнэ.
2. Удирдлага бүх зүйл зөв гэж бичгээр мэдүүлсэн бол нэмэлт нотолгоо хэрэгтэй юу? Хэрэгтэй. Мэдүүлэг шаардлагатай боловч бусад горимыг орлохгүй.
3. Авлагын баталгаажуулалт үнэлгээг бүрэн нотлох уу? Үгүй. Оршин байх нотолгоог нөхөгдөх үнэлгээний нотолгооноос ялгана.
4. Хяналтын журам бичгээр батлагдсан нь бүтэн жилийн үр нөлөөг нотлох уу? Үгүй. Төлөвлөлт, хэрэгжилт, ажиллагааны үр нөлөө нь тусдаа үнэлгээ.
5. Нотолгоо дутуу, болзошгүй нөлөө материаллаг ба өргөн тархсан бол? Санал дүгнэлт өгөхөөс татгалзах нөхцөл.
6. Тогтоогдсон алдаа материаллаг ба өргөн тархсан бол? Сөрөг санал дүгнэлт. Нотолгооны дутагдалтай андуурахгүй.
7. Бараа материалын тооллогод оролцоход үнэтэй учраас орхиж болох уу? Зардал дангаараа боломжгүй гэж үзэх үндэслэл биш.
8. Бүх том гүйлгээг шалгасан бол үлдсэн олонлог зөв үү? Автоматаар дүгнэхгүй. Тусгай сонголт үлдсэн олонлогийн төлөөлөх түүвэр биш.
9. Тасралтгүй байдлын тодорхой бус байдлыг Онцолсон асуудлаар орлуулж болох уу? Болохгүй. Хамаарах тусдаа хэсгийн шаардлагыг мөрдөнө.
10. Шинэ төвөгтэй асуудал гарвал яах вэ? Эрсдэл, горим болон стандартыг үргэлжлүүлэн хэрэглэх тохиромжтой байдлыг дахин үнэлнэ.
Бататгах арга. Хариулт бүрийг өөрийн үгээр тайлбарлаж, нэг жишээ зохионо. Дараа нь холбогдох бүлгээс хийх ажил ба баримтжуулалтыг нэрлэнэ.
Гол нэр томьёо. Материаллаг байдал — хэрэглэгчийн шийдвэрт нөлөөлөх ач холбогдол. Батламж мэдэгдэл — тайлангийн мэдээлэлд агуулагдах удирдлагын ил буюу далд агуулга. Угийн эрсдэл — хяналтаас өмнөх буруу илэрхийллийн боломж. Хяналтын эрсдэл — хяналт алдааг сэргийлж, илрүүлж, залруулахгүй байх боломж. Илрүүлэлтийн эрсдэл — аудиторын горим материаллаг алдааг илрүүлэхгүй байх боломж. Нэгтгэлийн эрсдэл — засагдаагүй ба илрүүлээгүй алдаа нийлээд материаллаг түвшнээс давах боломж.
Эцсийн шалгалт. Хэрэглээний үндэслэл ба хараат бус байдал баталгаатай юу? Материаллаг байдал шинэчлэгдсэн үү? Эрсдэл бүр тохирох горимтой юу? Нотолгооны зөрчил шийдэгдсэн үү? Залруулаагүй алдаа, тасралтгүй байдал, дараагийн үйл явдал, мэдүүлэг, бусад мэдээллийг үнэлсэн үү? Партнерийн нягтлал ба шаардлагатай чанарын хяналт дууссан уу? Дүгнэлт, хэсгүүд ба огноо зохистой юу?
Аудитын эцсийн файлыг цаг тухайд нэгтгэнэ. Эхэд ердийн нэгтгэх хугацааг тайлангийн өдрөөс хойш 60 хоногоос хэтрэхгүй гэж тайлбарладаг. Эхэд хадгалалтын хугацааг ерөнхийдөө аудиторын тайлангийн буюу хамаарах группийн тайлангийн сүүлийн өдрөөс таван жилээс багагүй гэж тайлбарладаг; холбогдох урт хугацааны шаардлагыг мөн мөрдөнө. Хадгалалтын хугацаанд баримтыг устгахгүй. Нэгтгэсний дараах өөрчлөлтөд шалтгаан, хийсэн ба нягталсан хүн, огноог бүртгэнэ; энэ нь дутуу нотолгоог нөхөн зохиох боломж биш.
Үндсэн эх. Хэрэглэгчийн өгсөн «Чанарын удирдлага, Аудит, Нягтлах ажил, Буад баталгаажуулалт болон холбогдох үйлчилгээний олон улсын тунхаглалын гарын авлага3.docx» дахь НТБААН-ийн стандартын оршил, А бүлэг, 1–10 дугаар бүлэг, хавсралт 1–7. Эхийн агуулгын хуудсаар 4–159 дахь эхлэх байрлалууд.
Албан тулгалт. IAASB, ISA for LCE First Time Implementation Guide, 2025, хэсэг II–III. www.